Stefan Zweig Viyana’da varlıklı bir ailede doğdu. Genç yaşta edebiyat dergilerine şiirler ve makaleler yazmaya başladı. Nazi zulmünün ortasında geçen hayatı, gördükleri ve duydukları karşısında onu pasifist yaptı.
Haritası yükselen Terazi; yani hayatı ben kadar ötekiyi de hesaba katan bir burçla açılıyor. Yönetici gezegeni Venüs Akrep’te ve yetenekleriyle kişinin değer algısını anlatan 2. evde Merkür ile kavuşumda. Venüs Akrep, yabancılık içeren sürgün bir pozisyondur.
Zweig kendi değerini yazıdan, düşünceden ve kelimelerden doğurabilir. Yeteneği ve özdeğeri zihinsel üretim üzerinden, kriz süreçleriyle ve kendini ait hissetmediği yabancı bir zeminde şekillenebilir ki hayatı sürgünde geçen biri olarak kendi vatanı dışında hemen her yerde kıymeti bilinmiştir.
1901’de Türkçesi “Gümüş Teller” olan ilk şiir kitabı Silberne Saiten yayımlanır. Zweig’ın Merkür’ü Akrep’te ve Mars Yengeç yönetimindedir. Yengeç gümüşle, Mars ise tellerle ilişkilendirilebilir. Yani “Gümüş Teller”, sembolik olarak Merkür Akrep’in Mars Yengeç üzerinden bir krizi yazıya dökmesinin adıdır diyebiliriz. 🙂
Viyana Üniversitesi’nde felsefe okur ve Fransız düşünürü Hippolyte Taine üzerine yaptığı çalışmayla doktora derecesi alır. Felsefeyi özellikle seçmiştir; soyut metafizikten çok somut insan hikayeleriyle ilgilenir ve bu alan ona asıl tutkusu olan edebiyat için zaman bırakır.
Taine üzerine yazmanın kendisine yeni bir bakış açısı kazandıracağını söyler. Taine’in Koç burcundaki Merkür–Pluto kavuşumu Zweig’ın tam DSC çizgisine düşer ve Zweig’ın farkındalıklar ve yeni deneyimler yoluyla fikirlerin genişlemesini anlatan 3. evine üçgen açıyla bağlanır.
Aynı zamanda üzerine tez yazdığı Hippolyte Taine’in Jüpiter’i, Zweig’ın bakış açısını ve akademik çalışmalarını da anlatan 9. ev yöneticisi olan Merkür’ünün ve Venüs’ünün üzerine düşer ve Satürn’ü ise Zweig’ın MC noktasında bulunan Mars’ının üzerindedir.
Zweig’ın haritası, hayatı boyunca yolu seçimlerin belirleyeceğini anlatır; çünkü yükselen yöneticisi olan Venüs, toplumsal ve kolektif gezegenlerden oluşan Boğa stelyumunun karşıt açısındadır. Üstelik seçimler, kriz koşullarının huzuru bozmasıyla dışsal uyaranlarla gelecektir.
1919–1933 arası Zweig’ın en parlak dönemidir. Amok ve Bir Kadının Yaşamından 24 Saat büyük ilgi görür. Aynı zamanda Dostoyevski, Balzac üzerine yazdığı biyografilerle edebi biyografiye psikolojik derinlik kazandırır. Toplumun içinden canlı, kanlı, somut örnekler seçmesi 8. ev Boğa temasının doğrudan karşılığıdır. Gerçek hayatların krizleri, bedensel ve maddi koşullar, insanların kırılma anları. Bunları psikolojik düzlemde kaleme alması ise Merkür, Venüs Akrep’tir. Gerçek bir hayat trajedisinden yola çıkarak psikolojik süreçleri yazmak tam da bu karşıtlığın sembolüdür. Aslında Zweig, başkalarının krizlerini yazarken kendi içindeki çıkış yolunu da arar; kolektif acının içinden bireysel bir anlam ve değer üretmeye çalışır. Akrep paylaşımcıdır, fakat Terazi gibi sosyal değil; acıyı ve mahremi paylaşır.
Biyografisini yazdığı Balzac’ın Ay’ı, Zweig’ın haritasında 3. evde bulunan Güneş ve Kuzey Ay Düğümü’nün, Jüpiter’i ise Zweig’ın 9. evde bulunan GAD’ının üstüne düşerken realizm ile akıllara kazınan Balzac’ın Boğa yerleşimleri de Zweig’ın Boğa yerleşimlerinin üzerindedir.
1934’te Salzburg’daki evi aniden polis tarafından basılır. Zweig’ın 4. ev yücelim yöneticisi olan Mars Yengeç, otoriteyi de anlatan 10. evdedir. Bu, yaşam alanına otorite tarafından yapılan saldırıyı açıkça anlatır. Mars’ın dispozitörü ise Ay Kova’dır. Zweig bu olaydan sonra evinden soğur. Soğumak ve mesafeler de Kova burcudur. Artık ne evi ne de ülkesi onun için güvenli bir yer değildir. İki gün sonra kimseye haber vermeden Londra’ya gider; bu, geri dönüşü olmayan sürgünün başlangıcıdır aslında. Dikkat çekicidir ki Zweig’ın Local Space Ay hattı, evinden ve ülkesinden soğuyarak gittiği Londra’dan geçer.
Hızla aldığı sürgün kararı sırasında transitte koca bir Kova stelyumu Zweig’ın natal Ay’ı üzerinden geçmektedir.
Boğa burcunda 8. evde Satürn, Neptün, Jüpiter, Chiron ve Pluto’nun oluşturduğu güçlü bir Boğa stelyumu görürüz. Bu, dışsal faktörlerin sebep olacağı toplumsal bir krizin huzuru kaçırmasıdır. Boğa güvenle ilgilidir; ancak 8. evde olduğunda güven duyabilmek güvence altında olup olmama krizin ana sebebi haline gelir.
Zweig bu çöküşü Dünün Dünyası adlı otobiyografisinde Mahşerin Dört Atlısı metaforuyla anlatır. Ona göre Mahşerin Dört Atlısı devrim, kıtlık, devalüasyon ve terördür. Boğa burcuna yerleşmiş her sembol tam olarak bunları anlatır: Devrimle düzen yıkılır, kıtlıkla beden sağlığı kaybedilir, devalüasyonla maddi güven çöker, terörle ölüm gündelik hayatın parçası olur. Burada Jüpiter ve Pluto varlığı işgalci terörü, kıtlık Chiron ve Satürn ile devalüasyon ise evsel konumun Boğa yerleşimleriyle açıklanabilir.
Zweig’ın birincil motivasyonlarını anlatan Venüs Akrep, bu 8. ev yığılmasının da dispozitörüdür; üstelik karşıt ve sürgün pozisyondadır. Bununla da kalmaz, bunun da dispozitörü mekansız retro Mars Yengeç’tir. Bu tehditler önce onu yabancı bir seçime zorlar, ardından duygusal olarak hırpalar. Mars’ın 10. evde mekansız olması kişiyi amaçsız bırakabilme potansiyeli taşıyabilir, dispozitör Kova’daki Ay ise bir yerden sonra kişiyi duygularına karşı ifadesizleştirebilir fakat onun da dispozitörü Satürn Boğa olduğundan günün sonunda dönüp dolaşıp yine Venüs’ü görür ve loop olarak devam ederiz. Yani bunu eninde sonunda kişinin huzurunu kaçıran yeni bir kriz gündemine dönüştürür.
Zweig önce vatanından gitmek zorunda bırakılır, ardından toplum gözünde değersizleştirilmeye çalışılır. Kitapları yasaklanır ve bu onun için yaşarken ölmek gibidir. Kitaplarının yasaklanmasını, Merkür’ün karşısında olan Satürn’ün de içlerinde bulunduğu Boğa stelyumu ve kişinin eserlerini anlatan 5. evindeki Ay Kova’nın exact Pluto karesiyle tüm stelyuma olan karesi açıklar.
Mülteci olduktan sonra pasaportuna bakıp şunu söyler: Artık o belge kimliğini temsil eden bir evrak değil, sadece üzerinde adı yazan yabancı bir kağıt parçasıdır. İnsan kendi öz haklarından koparıldığında, isim de vatandaşlık da içi boş şeylere dönüşür. Merkür–Venüs Akrep kavuşumu tam olarak bunu anlatır: Merkür kağıttır, Venüs yükselen yöneticisi olunca bu da kimliğine bir kağıt parçasıyla yabancılaşmasıdır. Otoritenin verdiği bu yabancı kağıt parçası Zweig’a göre onu vatansız ve aidiyetsiz kılar. Otoritenin kişiyi kimliksizleştirmesini, dil ve aidiyet üzerinden bastırmasını Venüs ile üçgen açıda olan, Venüs’ün düzenleyicisi olan 10. ev Mars Yengeç anlatır çünkü bu, vatansızlık kelimesinin tam karşılığıdır.
Ay Kova burcunda mutluluk, yaratım ve sahneyi de anlatan 5. evde. Kova soğukkanlı ve mesafelidir. Ay’ı, 8. ev Boğa’daki gezegenlerden çok sert kare açılar alıyor. Zweig için Ay aynı zamanda anne göstergesidir.
Zweig, annesinin ölüm haberini aldığında dehşete kapılmadığını, aksine annesinin tüm acılardan ve tehlikelerden kurtulup artık “güvenli bir yerde” olduğu düşüncesiyle rahatladığını belirtir. Stefan Zweig’ın otobiyografisi Dünün Dünyası’nda annesinin ölümü karşısında hissettiği “rahatlama” duygusu, o dönemdeki Nazi zulmünün ve insanlık onurunun ayaklar altına alınmasının ne denli korkunç bir boyuta ulaştığını gösteren trajik bir örnektir. Bu, oldukça soğukkanlı bir yaklaşımdır.
Bu soğukkanlılığı annede de görürüz: Anne Kova’dır ve savaşa rağmen Viyana’dan gitmemiştir. Zweig ise savaşı o kadar vahşet verici bulur ki annesinin ölümünü bile bir kurtuluşun huzuru olarak değerlendirir.
Zweig, “Hümanistler için en büyük tehdit, bireyin kendi içsel doğrusuna, vicdanına sadık kalmasını imkansız kılan, onu bir ‘sürü’ içine iterek düşünmesini engelleyen ve bu itaati şiddet yoluyla sağlayan her türlü dogmatik yapıdır.” derken sabit bir T-karenin apeksinde kalan Ay Kova’sını görüyoruz. Sürü psikolojisini dayatan bir şiddetten bahsederken elbette Boğa yerleşimlerine olan karesini, bunu iten, sevmeyen, reddeden düşüncesini ise elbette Merkür ve Venüs Akrep yerleşimlerinin fiziksel gücün karşısında sürü psikolojisi ile karesinde olmasıyla görüyoruz. Zweig, Viyana’da yakınından bile geçmediği çevrelerle Berlin’de iç içe yaşamıştır. Anılarında alkolikler, homoseksüeller ve morfin bağımlılarıyla aynı masada oturduğunu, hatta cezaya çarptırılmış ünlü bir dolandırıcıyla el sıkıştığını ve bundan gurur duyduğunu belirtir. Bu insanlarla bir arada olmaktan gurur duymasının temel nedeni, o güne kadar realist romanlarda okuduğu ancak “gerçek olamayacağını” sandığı her şeyin bu kafelerde ete kemiğe bürünmesidir. Toplumun dışladığı, hayatlarını, sağlıklarını ve paralarını müsrifçe harcayan bu “tutkulu” insanlar, Zweig için sahte burjuva ahlakından daha hakiki bir yaşamı temsil ediyor der. Bu da Zweig’ın haritasındaki sabit T-karenin hayatına yansıyan güçlü bir alternatifidir.
Sürgün yıllarında, Avrupa’nın Nazi barbarlığına tamamen teslim olduğuna inandığı dönemde üzerinde çalıştığı son biyografi Montaigne’dir. Montaigne’in stationary Merkür’ü Zweig’ın Ay Kova’sının tam üzerine düşer.
Satranç, Zweig’ın ölümünden hemen önce tamamladığı düzyazı metinlerden biridir. Bu metni yazarken Brezilya’dadır; Nazilerden uzak olmanın verdiği görece güven duygusu vardır, fakat bu durum onu İkinci Dünya Savaşı’nın atmosferinden kurtaramaz. Giderek ağırlaşan bir karamsarlığın içine çekilir.
22 Kasım 1942’de Brezilya Petropolis’te eşiyle birlikte hayatına son verir. Veda mektubunda, “Gücüm yıllar süren vatansız yolculuklardan sonra iyice tükendi. Bütün dostlarımı selamlarım. Uzun geceden sonra tan kızıllığını görmeleri dileğiyle, ben sabırsızlığımla önden gidiyorum.” diye yazar.
Zweig’ın haritasında aceleye işaret eden net bir sembol yoktur; her şey sabit burçlardaki ağır gezegenlere bağlanır. Ancak Mars’ı out of bounds, yani aşkın deklinasyondadır. Sabit burç yoğunluğu, tahammül edebileceğinden çok daha fazlasına katlanmış olabileceğini düşündürürken aşkın Mars standart beklentilerin uçlarında çalışır; ya ölümden çok korkar ya da ona meydan okur. Ortalamada olmak, aşkın gezegenlerin çalışma prensibi değildir.
Astrolojide ölüm göstergesi 4. ev ve Ay’dır. Ay aynı zamanda Zweig için evrensel eş göstergesidir. Ay’ı Kova olan birinin donarak ya da uyuşarak ölmesi mümkündür; Zweig ve eşi yüksek dozda uyku ilacı alarak hayatlarına son verirler.
Dördüncü ev yöneticisi Satürn Boğa’dır. Zincir Satürn Boğa, Venüs Akrep, Mars Yengeç, Ay Kova şeklinde akar ve bir loop oluşturur. 4. evin yücelim yöneticisi Mars’tır; yücelim yöneticileri standart akışın dışında cereyan eden olayları anlatır. Mars hem 4. ev yücelimi hem de eşi anlatan 7. ev göstergesidir. Eşe göre de 4. evde, yani eşin de sonlanmalarının evindedir.
Mars Yengeç sembolik olarak sonlanmalar üstünde irade göstermek demektir. Ay Kova ve Mars Yengeç hem Zweig’ın ölümünü hem de eşinin ölümünü anlatan göstergelerdir. Ay ile Mars arasında exact 135’lik koparıcı bir açı vardır. 135’lik açı, baş etmesi zor ve tekrarlayan travmalarda sık görülür. Haritada eş ve eşin ölümüyle aynı sembolleri paylaşan Zweig, eşiyle birlikte ölüme yatar. Bu açı burada daha çok ölümle gelen kopmayı ve ayrılmayı anlatır.Zweig aslında yaşamaktan ziyade, denk geldiği dönemden ve bir çağdan ayrılmayı seçmiştir.
Zweig’ın natal haritasındaki bir yere ait olma mücadelesindeki aşkın eforu anlatan Mars’ı, uzakları da anlatan 9. evdeki Güney Ay Düğümü ile antisya çalıştırır. Mars aynı zamanda 4. ev yücelimidir. Brezilya Petropolis’ten ise Zweig’ın Local Space düğüm hatları geçer.
Sembollerin alt anlamı herkeste benzer olsa da yaşam öyküsünde farklı senaryolarla karşımıza çıkarlar. Venüs’ün Akrep burcunda Mars’ın ise Yengeç burcunda olduğu şu günlerde değersizlik duygusunun içimizde yarattığı krizi itici bir güce çevirerek, ait olacağımız yeri/şeyi bulmak dileğiyle.
Yazıyı Zweig’dan bir alıntı ile bitiriyorum:
“Ben söylediklerimden sorumluyum, anladıklarınızdan değil.” 🙂
Kapak Fotoğrafı: Stefan Zweig, yaklaşık 1900. Fotoğraf: Kunst Salon Pictzner / Wikimedia Commons
